Du lịch Hải Phòng

Hải Phòng phục dựng không gian hát Cửa đình

Đến ngày 30-12-2014, Hội Văn nghệ Dân gian Hải Phòng hoàn tất các công việc  của Lễ phục dựng không gian  hát Cửa đình ( diễn ra vào chiều 14-1-2015 tới) tại đình Kênh, quận Lê Chân- nơi thờ vị anh hùng dân tộc Ngô Quyền. Đây là hoạt động khép lại chặng đường tiếp thu ca trù từ gốc gồm quảng bá, truyền dạy và phục dựng của CLB Ca trù Hải Phòng gần 20 năm qua, cũng là dấu ấn nổi bật mở đầu năm Ất Mùi nhiều hứa hẹn...

Hát  Cửa đình trong ký ức một nghệ nhân...

 Nghệ nhân dân gian Việt Nam Nguyễn Phú Đẹ sinh năm 1923 quê ở thôn Cao La, xã Dân Chủ huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Ông nổi tiếng là một kép đàn theo lối hàng huê vượt ra những khuôn bậc thông thường mà nâng đỡ cho ca nương rung phách. Câu chuyện ông kể về những ngày “rong chơi với ca trù” không nhuốm vẻ phong trần bụi bặm mà đậm nét cuộc đời. Thứ nhất ông từng " đào đào kép kép” với chị em bà Thẩm bà Chín, ông Hãn -  những ca nương kép đàn phong tình cái thời Hải Phòng  có ca quán Bà Mau, có Cánh già đàng trong, Cánh gà đàng ngoài... Thứ hai quan trọng hơn cả là những bài ca trù gắn liền với các nghi thức tế lễ ở đình ngày xưa khiến ông cùng nhiều đào kép say sưa

1

Danh cầm Nguyễn Phú Đẹ.

 Trong ký ức của cụ Đẹ, hát Cửa đình xưa diễn ra vào các dịp lễ hội tại  cửa đình, cửa đền. Khác với hát Chơi ở ca quán, hát Thi ( ở các cuộc liên hoan), hát Cửa đình ( còn gọi là hát Thờ) dung nạp nhiều nghi thức tế lễ, mang âm hưởng của văn hóa tâm linh, có nội dung ngợi ca thần thánh, đòi hỏi sự trang nghiêm nhưng vẫn tưng bừng không khí hội hè, đình đám. Vào ngày hát, sân đình có múa Tứ linh với 4 con vật thiêng long ly, quy, phượng cùng dàn nhạc bát âm. Trang trí ở cửa đình rất đơn giản, người đàn và hát ăn vận bình thường. Nhưng đã vào hát ca trù thì đều  theo đủ 15 thể cách, trong đó có những thể cách bắt buộc chỉ có trong hát Cửa đình như Giáo hương, Tấu nhạc bát âm và Múa Tứ linh, hát múa Bỏ bộ. Trước khi vào hát Cửa đình, phần nghi lễ trước hương án thờ tự phải chu đáo. Theo đó mới là quy trình diễn xướng được thực hiện bởi nhiều ca nương, kép đàn. Cũng theo nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, mỗi thể cách ( làn điệu) tương ứng với một hoặc nhiều bài ca trù. Nên tùy theo tính chất mỗi cuộc hát mà sử dụng bài ca trù nhiều hay ít. Hát Cửa đình ngày xưa thường kéo dài cả ngày, đến khi hội đình kết thúc mới thôi.

... Và hát Cửa đình  phục dựng tại Hải Phòng

Tại lớp học tại gia của nghệ nhân dân gian Việt Nam Nguyễn Phú Đẹ, nghệ thuật hát Cửa đình được truyền dạy theo hướng phục dựng lại những nét cơ bản nhất của một không gian hát thờ. Theo đó, học trò là ca nương kép đàn CLB Ca trù Hải Phòng được học đàn và hát đầy đủ 15 thể cách và thực hành tại chỗ theo sự dàn dựng của cụ Đẹ.

Trình tự hát Cửa đình khi phục dựng không có thay đổi lớn về nghi thức tế lễ, nhưng thời gian thực hiện chỉ trong 90 phút. Mở đầu ( lớp 1)  là màn múa Tứ linh  cùng dàn bát âm hòa tấu âm nhạc tế lễ tạo không khí hội hè ở khắp sân đình Kênh. Lớp 2 là Hát đứng, gồm các thể cách Giáo hương, hát Giai, Dâng hương, Thét nhạc với các nghi thức trịnh trọng như kép đàn lùi xuống đọc thơ nhan đề giáo hương, 4 đào hương dâng hương lên ban thờ, rồi chia nhau đứng hai bên hương án để hát những câu có âm hưởng ca ngợi bậc anh hùng dân tộc, lịch sử.Lớp 3 là Hát ngồi, gồm hát Nói, Cung bắc, Gửi thư. Đây là những thể cách để ca nương kép đàn diễn đạt bài ca trù nhiều ý tình, tâm trạng, trong đó có bài hát Nói Hội đình Ngô Vương ca ngợi công lao to lớn của Ngô Quyền gắn liền với đẹp văn hóa cổ truyền  dân tộc.  Lớp 4: Hát đứng, gồm Dồn đại thạch, Đào vói kép luồn, hát Phú, hát Sử. Các ca nương vừa múa vừa hát Dồn đại thạch trong âm điệu dồn dập, gấp gáp. Rồi chuyển sang Đào vói kép luồn, nghĩa là đào và kép cùng thực hiện một bài ca trù theo trình tự: kép đàn hát 3 câu giọng thấp thì ca nương hát 1 câu giọng cao. Tiếp đến  là lối văn biền ngẫu của thể hát Phú, hát Sử về nhân tình thế sự. Lớp 5: hát ngồi, gồm các thể cách Hãm Ba bậc, Dựng, Giở và Bỏ bộ. Riêng Bỏ bộ kết hợp giữa hát và vũ  đạo( ca vũ) do 6 ca nương thực hiện.

 Theo cụ Đẹ, trong 90 phút mà hát đủ 15 thể cách, nên đào kép phải có hát đứng xen kẽ với hát ngồi. Bên cạnh các thể cách mới, các thể cách  ca nương Hải Phòng từng quen thuộc như hát Nói, Gửi thư, nhịp Ba cung bắc... cũng được nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ uốn nắn, bổ sung. Hiện tại,  cụ Đẹ đã đào tạo được một số học trò nòng cốt của chương trình như ca nương Đỗ Quyên, Thu Hằng và hai cây đàn đáy chủ lực Hoàng Khoa và Tô Tuyên  bổ sung cho nhau về ngón đàn. CLB Ca trù huy động thêm một số ca nương, tập luyện về vũ đạo ở một số tiết mục như Dồn đại thạch, hát múa Bỏ bộ nhằm chuyển tải trọn vẹn nghệ thuật hát Cửa đình truyền thống của người Việt. Từ ký ức của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, Ca trù nơi cửa đình với 15 thể cách trên bước ra đời sống với tinh thần gìn giữ và phát triển nghệ thuật Ca trù của người Hải Phòng. Đó cũng là ý ý to lớn của của việc Hải Phòng phục dựng  không gian  hát Cửa đình hôm nay.

Anh Thơ

Liên hệ quảng cáo

300 x 120

Liên hệ quảng cáo

350 x 250
Du lịch Hải Phòng Địa chỉ tại 18 đường Minh Khai, Quận Hồng Bàng, Hải Phòng, VN. Reviewed by hơn 15300 độc giả và khách du lịch. Rated: 9.5/ 10 (Excellent)